Waarom het Basel wel lukt en Ajax niet

Ajax slaagde er wéér niet in om te overwinteren in de Champions League. Terwijl Frank de Boer genoegen probeert te nemen met de Europa League, wijzen kenners naar FC Basel 1893, het met Ajax vergelijkbare cluppie dat wél weer de groepsfase wist te overleven. Waarom zij wel en Ajax niet?

Frank de Boers nu al vier seizoenen lang durende poging om de groepsfase van de Champions League te overleven werpt nog steeds geen vruchten af. Zoals de oude Griekse held Ajax de Grote, een formidabele strijder in de Trojaanse oorlog, allesvernietigend door Europa trok, lukt het de Amsterdammers telkens niet. De Boers missie begint steeds meer te lijken op die van die andere mythische Griekse figuur: Sisyphus. Die werd volgens de legende gestraft door de goden en moest telkens een grote ronde steen een berg op duwen, en elke keer als hij er net was rolde de steen weer naar beneden. Zo werken De Boer en zijn mannen elk jaar keihard om kampioen van Nederland te worden en de Champions League te bereiken, om vervolgens meteen in de groepsfase alweer van die berg af te rollen.

De meest gangbare verklaring voor Ajax’ ieder jaar mislukkende poging om de knockout-fase te bereiken is dat de club financieel gezien nou eenmaal niet meer mee kan doen met de grote jongens. De Europese top heeft honderden miljoenen meer ter beschikking staan en ook clubs uit Rusland, Oekraïne, Portugal en Turkije kunnen met geld smijten zoals Marc Overmars dat zelfs in zijn wildste fantasieën nog niet durft. Logisch dus dat Ajax de afgelopen jaren werd afgetroefd door achtereenvolgens Real Madrid en Olympique Lyon (2011/12), Borussia Dortmund en Real Madrid (2012/13), FC Barcelona en AC Milan (2013/14) en nu dus weer Barcelona en Paris Saint-Germain. In alle vier die edities was bij de loting eigenlijk al duidelijk dat het niet zou gaan lukken.

Lees meer over Paris Saint-Germain: Hoe PSG nu toch haar Franse ziel – letterlijk – verkoopt

Dekselse Zwitsers

Toch is het geen onmogelijkheid om het grote geld van tijd tot tijd te slim af te zijn. Kenners wijzen naar FC Basel, de club uit Zwitserland, die dit seizoen er weer in is geslaagd de volgende ronde te halen. De volgens Evert ten Napel ongetwijfeld dekselse Zwitsers hebben een nog kleiner budget dan Ajax en hun spelersselectie vertegenwoordigt een kleinere transferwaarde, maar zij slaagden er wel in om in Groep B Liverpool en Ludogorets Razgrad voor te blijven. En het is ook niet de eerste keer dat het ze is gelukt in de laatste paar seizoenen. Zo waren ze in 2011/12 Manchester United en Otelul Galati de baas. Ook haalden ze vorig seizoen na uitschakeling in de Champions League de kwartfinale van de Europa League na het Red Bull Salzburg te verslaan dat twee rondes eerder Ajax compleet vernietigd had. Het jaar ervoor kon alleen de uiteindelijke winnaar Chelsea winnen van Basel, in de halve finale.

Lees meer over Ludogorets Razgrad: Ludogorets, het nieuwe Oost-Europese voetbalbolwerk?

Basel oogst de laatste jaren aanzienlijk meer Europees succes dan Ajax, terwijl het financieel gezien zwakker is. Onze collega’s van Catenaccio tweetten tijdens Liverpool-Basel twee interessante weetjes: de omzet van Ajax zonder transfers was in 2013 106 miljoen euro, van FC Basel slechts 63 miljoen en Ajax betaalde dat jaar 47 miljoen uit aan spelerssalarissen, terwijl Basel maar 30 miljoen kwijt was. Verder schat Transfermarkt.de de waarde van de selectie van Ajax op 78 miljoen en die van Basel op een veel bescheidener 48 miljoen. En de Zwitserse competitie stelt natuurlijk minder voor dan de Eredivisie, het staat twee plaatsen onder ons op de UEFA-coëfficiëntenranglijst.

Verkoopclubs

FC Basel is dus in heel veel opzichten een kleinere club dan Ajax. Waar beide teams ongeveer even groot in zijn is het doorverkopen van talentvolle voetballers. De afgelopen vier jaar verlieten sterspelers Yann Sommer, Valentin Stocker, Mohamed Salah, Aleksandar Dragovic, Xherdan Shaqiri en Granit Xhaka de Zwitserse club. Daarvan kwamen alleen Salah en Dragovic niet uit de eigen jeugdopleiding. Ook Ajax produceerde in die periode zat talent voor andere clubs: Daley Blind, Siem de Jong, Christian Eriksen, Toby Alderweireld, Jan Vertonghen, Vurnon Anita, Gregory van der Wiel en Maarten Stekelenburg. Ondanks die leegloop werden beide clubs in alle vier die seizoenen telkens weer kampioen.

Toch is de transferstrategie van FC Basel duidelijk anders dan die van Ajax. Waar de Amsterdammers blijven steunen op hun jeugdopleiding, zitten ze bij Basel niet te wachten op de nieuwe Shaqiri’s en Xhaka’s. De club heeft een uitgebreid scoutingnetwerk opgebouwd en shopte afgelopen zomer bijvoorbeeld in Portugal, Rusland, Tsjechië, Japan, Egypte, Italië en buurland Oostenrijk. De grootste talenten in de huidige selectie zijn naast de zelfopgeleide Fabian Frei allemaal exoten. De Tsjechische keeper Tomás Vaclík, de Egyptenaar Mohamed Elneny, de Paraguayaan Derlis González en vooral de 17-jarige Kameroense spits Breel Donald Embolo, die dit seizoen al 11 goals maakte in 22 officiële wedstrijden.

Inventiviteit

Ajax is de laatste jaren ook erg actief met scouten in Kroatië, Servië en Denemarken, maar dit zijn vooral piepjonge talenten die nog een aardig traject moeten afleggen voor ze de verkochte sterren kunnen vervangen. Of ze halen een speler als Niki Zimling. Het transferbeleid van Ajax is veel minder inventief dan dat van FC Basel, dat overal wel wat talentjes kent die naadloos de vertrokken spelers kunnen vervangen. Terwijl Ajax elk jaar dikke winsten maakt op transfers en dat geld veilig op de bank zet, investeren de Zwitsers het grootste deel ervan weer in nieuwe spelers. De vaak bekritiseerde Marc Overmars kan nog wel wat leren van zijn collega uit de bergen.

Deze inventiviteit werkt ook door op het veld. Onder de oude coach Murat Yakin speelde Basel aanvallend, fysieke kracht en uithoudingsvermogen combinerend en zonder ontzag voor welke tegenstander dan ook. Vorig seizoen, in de kwartfinale van de Europa League tegen Valencia, had Basel vijf geblesseerde verdedigers, geen enkele fitte aanvaller en speelde het ook nog eens in een leeg stadion door een straf na ongeregeldheden. Ze wonnen met 3-0. Later werden ze in Valencia met 5-0 in de pan gehakt, maar het toont het zelfvertrouwen van de ploeg. Ook met de nieuwe coach Paulo Sousa reist Basel zonder enige angst af naar Anfield en voetbalt het naar een zakelijke 1-1, genoeg om door te gaan.

De toekomst

Deze bluf, die niet is uit te drukken in miljoenen, was dit seizoen eindelijk pas te zien bij Ajax. De 2-1 overwinning van vorig seizoen op FC Barcelona, Catalaans B-elftal of niet, lijkt de Amsterdammers het zelfvertrouwen te hebben gegeven dat zo vaak gemist werd de afgelopen jaren. Tegen het onverslaanbaar geachte Paris Saint-Germain zorgden Frank de Boer en co. voor een spectaculaire 1-1 en deze week werd APOEL Nicosia met de grond gelijk gemaakt: 4-0. Helaas durfde Ajax uit bij APOEL niet zo, resulterend in één van de saaiste wedstrijden van dit seizoen en een 1-1 gelijkspel, maar toch lijkt de ploeg de schroom nu van zich af te hebben gegooid. Vrijuit voetballen zonder dat je iets te verliezen hebt, dat is de enige manier om de grote clubs pijn te doen.

Daarom is het erg interessant om te zien wat Ajax in de Europa League gaat doen. Als het dan net zo kan spelen als thuis tegen PSG en APOEL, kunnen er nog mooie dingen gaan gebeuren. Bovendien kan het flink lonen, want doordat Basel in die Europa League de afgelopen jaren zo ver kwam zaten ze bij de Champions League-loting van dit jaar in Pot 2. Daardoor kwam het in een makkelijkere groep dan Ajax terecht, want, toegegeven, de Amsterdammers hebben elk jaar wel onnoemlijk veel pech bij de loting.

Als Ajax de grote, ietwat lompe krijger uit de Trojaanse oorlog is, dan is FC Basel meer als Odysseus, zijn listige collega. Odysseus was niet zo sterk, maar wel veel gewiekster en kreeg de Trojanen met zijn paard uiteindelijk op de knieën. Volgens de legende eiste de welbespraakte Odysseus na de dood van Achilles diens schild op, terwijl Ajax dat mooie ding ook wel wilde hebben. Ajax baalde hier zo van, dat hij een zwaard tussen zijn eigen ribben stak. Laat het een waarschuwing zijn voor Frank de Boer en heel Ajax: wees inventiever. Scout eens buiten de landsgrenzen, voetbal onbevreesd en probeer eens ver te komen in de Europa League. Met een beetje geluk tijdens de loting kan het dan zomaar ineens gebeuren: Ajax gaat FC Basel achterna.

Lees meer over Nederlandse clubs in Europa: We hebben geen Mickey Mouse competitie meer

Foto bovenaan: juichende FC Basel-spelers na de 0-1 van Fabian Frei afgelopen dinsdag tegen Liverpool. Bron: nzz.ch.