Het verbod op Third Party Ownership: wat zijn de gevolgen?

Na jaren gedraai en getwijfel heeft de FIFA de knoop doorgehakt: Third Party Ownership moet binnen drie à vier jaar verboden zijn. Wat zijn de gevolgen voor de clubs en de investeerders? En hoe profiteert de FIFA hier van?

Het was even wennen, maar vorige week deed Sepp Blatter voor de verandering eens iets goeds: na al in 2007 beloofd te hebben dat Third Party Ownership (TPO) in de ban zou gaan, kwam hij dat nu eindelijk na. Na een ‘overgangsperiode’ van drie of vier jaar zal het uit zijn met de pret, investeringsmaatschappijen mogen dan geen eigendomsrechten van voetballers meer bezitten. Dit maakt een einde aan een handel waarmee miljoenen uit de voetbalwereld en in de zakken van deze investeerders vloeiden.

Een prima plan dus. Maar het gaat de voetbalwereld ook ingrijpend veranderen. Grootmachten als Atlético Madrid, Benfica en FC Porto bezitten al jaren TPO-spelers uit de koker van Jorge Mendes, de Portugese poppenspeler die aan veel touwtjes binnen de voetbalwereld trekt. En ook ons Hollandse FC Twente heeft wat spelers waarvan de transferrechten deels in handen zijn van Mendes. Hoe gaat deze maatregel van de FIFA het voetballandschap voor clubs en investeerders veranderen? En wat heeft Sepp Blatter voor belang bij dit alles?

Lees meer over Jorge Mendes: De kampioen van de transferperiode: Jorge Mendes

De clubs

De Europese clubs die het hardst getroffen gaan worden door de maatregel van de FIFA zijn ongetwijfeld FC Porto en Benfica, de Portugese topclubs die de afgelopen jaren vooral in de Europa League vaak domineerden. FC Porto heeft momenteel met Casemiro en Yacine Brahimi twee van Jorge Mendes’ spelers in dienst, bij Benfica loopt Ola John rond, die eveneens deels eigendom is van Doyen Sports Investment.

Door de jaren heen hield Doyen beide clubs met talloze spelers (denk aan Radamel Falcao, James Rodriguez, João Moutinho, Ángel di María, Lazar Markovic, Eliaquim Mangala en Anderson) in de subtop van Europa. Daardoor is Mendes’ invloed bij beide clubs groot en kloppen topclubs bij hem aan als ze bijvoorbeeld Nicolas Gaitán of Jackson Martinez willen binnenhalen. Benfica en Porto kloppen juist op zijn deur als ze weer eens een duur Zuid-Amerikaans talent willen kopen en daar wat extra financiën bij nodig hebben.

Lees meer over de werkwijze van Doyen: Dossier Doyen Sports, deel twee

Dat is over drie à vier jaar dus verleden tijd. Tot het moment dat TPO echt wereldwijd verboden is hebben de Portugese topclubs de tijd om hun zaken met Mendes af te handelen (al zal hij ongetwijfeld als zaakwaarnemer nog op veel spelers invloed hebben), daarna staan ze er alleen voor. En dan kan het weleens een stuk lastiger worden om toptalenten aan te trekken voor beide clubs, die al jaren dik in de schulden zitten, wat met Financial Fair Play een groot probleem is. Tenzij de bazen van Benfica en FC Porto iets nieuws verzinnen dreigt een rampenscenario. Zonder Doyens investeringen zijn de clubs financieel gezien Europese middelmaat.

Ook Atlético Madrid, de kampioen van Spanje die hoopt aansluiting te vinden bij de top van Europa, gaat de schokgolven voelen. Doyen hielp de club in het verleden soms aan wat leuke spelers, zoals Falcao en de Franse middenvelder Josuha Guilavogui. En AS Monaco, dat met hulp van Mendes Falcao weer overnam van Atlético en ook James Rodriguez, João Moutinho en Geoffrey Kondogbia binnenhaalde, zal op eigen kracht nieuw talent moeten aantrekken.

FC Twente heeft vorig jaar voor vijf miljoen euro 15 procent van de transferrechten van Dusan Tadic, Quincy Promes (beiden inmiddels verkocht), Luc Castaignos, Kyle Ebicilio en Shadrach Eghan verkocht aan Doyen. Volgens FC Twente zijn de spelers echter op geen enkele manier deels eigendom van Doyen, het bedrijf van Mendes krijgt alleen een deel van de toekomstige opbrengst van de talenten. Bovendien zal het overgebleven drietal binnen drie à vier jaar vast al ergens in een grote Europese competitie spelen. Of in Rusland.

Ondanks al deze financiële moeilijkheden die het verbannen van TPO veroorzaakt in Europa, is dat niets in vergelijking met de gevolgen in Zuid-Amerika. In Brazilië is naar schatting 90 (!) procent van de spelers op de één of andere manier gelinkt met een investeringspartij. Spelers als Neymar, David Luiz en Óscar waren voor hun komst allemaal deels eigendom van een bedrijf. Clubs zijn bezig minder afhankelijk te worden van investeringsmaatschappijen, maar of ze binnen drie jaar alle banden verbroken kunnen hebben is zeer de vraag. Zo zou de maatregel de opkomst van de Braziliaanse competitie weleens kunnen dwarsbomen.

In Argentinië is TPO de “main financial source for football clubs” en ondanks een belastingmaatregel die TPO moet bemoeilijken blijft de Argentijnse competitie in de greep van investeringsmaatschappijen. Ook in dit grote Zuid-Amerikaanse voetballand kan de maatregel van de FIFA zomaar barre tijden inluiden.

Tot slot is het vermeldenswaardig dat het gat tussen de rijkste clubs en de minder rijken (ook onze Nederlandse clubs) door het wegvallen van TPO nog groter zal worden. Door de investeringen van derden konden clubs als Benfica en Porto een brug slaan over de groeiende kloof tussen de Europese topclubs en de rest van de voetbalwereld. Dat is nu voorbij.

De investeringsmaatschappijen

Ongeveer tien jaar geleden maakte Europa kennis met het fenomeen van Third Party Ownership, dat kwam overwaaien uit Zuid-Amerika. De Iraanse zakenman Kia Joorabchian, toen eigenaar van de Braziliaanse topclub Corinthians, kocht namelijk honderd procent van de eigendomsrechten van twee Argentijnse talenten die op heel ons continent begeerd werden: Carlos Tévez en Javier Mascherano.

In 2006 ‘verhuurde’ Joorabchians bedrijf Media Sports Investments het tweetal aan West Ham United, waarna die club later een miljoenenboete aan de broek kreeg omdat TPO in de Premier League sinds jaar en dag verboden is. In 2008 bracht Joorabchian Jô nog van Corinthians naar CSKA Moskou en probeerde hij Kaká naar Manchester City te krijgen, maar daarna nam Jorge Mendes de heerschappij in de Europese TPO-business over.

En nu is het sprookje dus bijna ten einde. Hoe de nieuwe maatregelen er precies uit komen te zien is nog niet zeker, maar aangezien oud FA-voorzitter Geoff Thompson de leiding heeft over het ontwerpen van die maatregelen zullen ze veel op de Britse regels lijken. En dan is TPO dus onder elk beding verboden en krijgen clubs die wel spelers hebben die deels eigendom van een derde partij zijn een stevige boete.

Jorge Mendes zal er niet te veel van wakker liggen, als zaakwaarnemer van onder meer Cristiano Ronaldo, José Mourinho, Ángel di María, Falcao, Thiago Silva en vele anderen zal hij er ook de komende winters nog warmpjes bij zitten in een luxe villa op een tropisch eiland. Bovendien kan hij misschien via zijn FC Twente-constructie alsnog door blijven gaan met zijn handeltje, al wordt ook dat misschien verboden.

Kia Joorabchian is inmiddels in nevelen gehuld en zou ‘adviseur’ zijn bij Newcastle United, maar ook hij zal nog wel ergens geld vandaan halen. De kleinere investeringsmaatschappijen in Zuid-Amerika zullen de hardste klappen opvangen.

De FIFA

Tot slot de Zwitserse voetbalbazen. Sepp en zijn kornuiten hebben tijdens het WK een PR-drama doorgemaakt waardoor Blatter uiteindelijk tijdens wedstrijden niet eens meer in beeld werd genomen door de regie omdat hij anders door het hele stadion werd uitgefloten. Daarnaast maanden verschillende Europese voetbalbonden, met de Engelse FA en onze KNVB voorop, de FIFA tot verandering en stapelden de bewijzen voor omkoping rond de toewijzing van Qatar als organisator van het WK van 2022 zich op.

Een dag na de Oekraïense ramp met MH17 met Vladimir Putin een taart aansnijden ter ere van het WK in Rusland van 2018 was ook al niet zo’n slimme zet van de hoge heren van de FIFA. Het grootste schandaal van allemaal is misschien nog wel het verborgen dossier van Michael Garcia. Garcia, oud medewerker van het OM in Amerika, werd door de FIFA aangesteld om de door corruptie omgeven toewijzing van Qatar te onderzoeken. De Amerikaan levert geen half werk en trok twee jaar uit om zijn dossier af te krijgen. Afgelopen maand was het zo ver.

Maar de FIFA blijft de FIFA en Sepp Blatter blijft Sepp Blatter, en dus werd op het laatste moment besloten dat Garcia’s rapport niet openbaar gemaakt zal worden en alleen intern zou blijven. Nu ligt het boekwerk met daarin de (waarschijnlijk voor de FIFA niet al te flatterende) waarheid ergens in een kluis in Zürich, achter slot en grendel. Als in het rapport naar voren zou komen dat de FIFA op geen enkele manier is omgekocht door de Qatarezen zou het vast zo snel mogelijk naar alle kranten zijn gestuurd…

Midden in deze opeenstapeling van schandalen en slechte PR kwam zonnekoning Sepp afgelopen vrijdag opeens met zijn aankondiging dat TPO verboden zou worden, wat helemaal niet op de agenda stond. Al in 2007 had Blatter beloofd dat dat zou gebeuren, maar vervolgens zijn tijd besteed aan Cristiano Ronaldo imiteren en stripboeken censureren. Waarom dan nu opeens deze beslissing?

Waarschijnlijk omdat de FIFA wel wat positieve publiciteit kan gebruiken. Blatter, die zichzelf net weer van vijf jaar heerschappij heeft verzekerd, ligt zwaarder onder vuur dan ooit, en staat daar nu opeens als de glorieuze held die de wereld verlost van Jorge Mendes’ schimmige praktijken. Is dit een actie om alle schandalen, en dan vooral het rapport van Garcia, in de doofpot te stoppen en de aandacht af te leiden?

Conclusie

Het is een nobel streven van de FIFA om het Third Party Ownership, dat zowel spelers als clubs afhankelijk maakt van investeringsmaatschappijen en ervoor zorgt dat miljoenen euro’s uit de voetbalwereld wegstromen, te verbieden. Een aantal clubs wordt hard geraakt en de Zuid-Amerikaanse competities lijken zo goed als geruïneerd te worden, maar misschien is dat een goede zaak, omdat zo jarenlang financieel wanbeleid niet langer in stand gehouden kan worden.

De investeringsmaatschappijen moeten of iets anders vinden om geld in te steken (en vooral uit te halen), of zich vooral gaan toeleggen op het ambacht van het zaakwaarnemen. Eigenlijk is de maatregel van de FIFA dus alleen maar goed nieuws. En dan vooral ook voor held Sepp Blatter en zijn volgelingen.