Enke, Deisler en Hitzlsperger: de verdwenen ‘WK-winnaars’

Met een flinke dosis minder pech hadden ze zondag ‘gewoon’ het WK gewonnen. Robert Enke pleegde echter zelfmoord, Sebastian Deisler stopte, geblesseerd en depressief, en Thomas Hitzlsperger kwam uit de kast. Hun bizarre verhalen op een rij.

13 juli 2014. Manuel Neuer loopt, met achter hem een kleine, melancholische Argentijn, een trap op met aan het einde Sepp Blatter, Michel Platini en andere boeven. Ze geven hem een handschoen, een gouden. Hij is de beste keeper van het WK. Hij juicht. Het WK winnen en ook nog verkozen worden tot de beste doelman, waarschijnlijk het mooiste moment uit de loopbaan van de 28-jarige Neuer.

Terwijl hij daar zo stond te juichen, verwachtte ik stiekem dat hij iets zou doen. Een ondershirt tonen, een op zijn lichaam getatoeëerde boodschap zichtbaar maken, een met watervaste stift op de binnenkant van zijn handschoen geschreven zinnetje. Iets. De Spanjaarden deden dat ook altijd, met hun gevallen kameraden Antonio Puerta en Dani Jarque. Maar de Duitsers zijn daar denk ik wat te nuchter voor. En dus herinnerde niets aan de hele WK-finale aan de oud-keeper van de Duitsers, Robert Enke, die zich op 10 november 2009 voor een trein had geworpen. Zijn laatste duik.

Duisternis

Robert Enke zou nu 37 zijn geweest, behoorlijk oud, maar voor een keeper kun je dan nog best een WK spelen. Kijk naar Faryd Mondragón. Misschien had Löw hem wel verkozen boven de andere ervaren man die er in Brazilië wel bij was, Roman Weidenfeller. Of de jongere, minder gelouterde Ron-Robert Zieler. We zullen het nooit weten. De duisternis in het hoofd van Robert Enke werd hem te veel. Al zes jaar liep hij er mee rond, verklaarde zijn vrouw Teresa na zijn dood. Depressie, onzekerheid, verdriet. In 2006 overleed zijn tweejarige dochtertje Lara, een klap die hij nooit te boven kwam.

Journalist Ronald Reng was één van de weinige echte vrienden die Robert Enke had. De doelman, voorbestemd om onder de lat te staan van Duitsland op het WK van 2010, is bescheiden over zijn loopbaan, die van Carl Zeiss Jena en Borussia Mönchengladbach via Benfica, FC Barcelona, Fenerbahçe en CD Tenerife naar Hannover 96 voerde, waar hij van 2004 tot aan zijn dood grote indruk maakte. Reng weet Enke uiteindelijk te overtuigen mee te werken aan een biografie, die ze samen zullen gaan schrijven.

Masker

Voor Reng en Enke het boek af konden krijgen, was het te laat. In het anonieme Neustadt am Rübenberge, vlakbij Hannover, stapte Robert Enke het treinspoor op in een wanhopige poging om de storm in zijn hoofd tot stilstand te brengen. Dat lukte. Honderdduizenden kwamen hem een laatste eer bewijzen en over heel de wereld rouwde de voetbalsport mee met Teresa en zijn andere nabestaanden. Na een periode van bezinning besloot Reng het boek alleen af te maken, als laatste eerbetoon aan zijn gevallen vriend.

A Life Too Short: The Tragedy of Robert Enke, verschenen in 2011, biedt een beangstigende inkijk in het hoofd van Enke. Zo meldde hij zich enkele maanden voor zijn dood ziek tijdens een Duits trainingskamp omdat hij zo verstijfd was van angst dat hij zijn bed niet uit kwam. En begon hij hevig aan zichzelf te twijfelen toen Louis van Gaal aan de telefoon “Ik ken jou niet eens” zei tijdens de onderhandelingen rond zijn transfer van Benfica naar FC Barcelona. Toch keepte hij jarenlang, ondanks de twijfel en de pijn van zijn dochters verlies, fantastisch en hield hij een masker voor waarmee hij iedereen voor de gek hield. Behalve zichzelf.

De gevallen held

13 juli 2014. Miroslav Klose’s jacht naar zijn zeventiende WK-goal zit erop, Joachim Löw haalt hem naar de kant voor Mario Götze. De kleine, technisch vaardige aanvallende middenvelder stelt niet teleur. Na een slimme loopactie en een majestueuze borstaanname volleert hij Duitsland naar de wereldtitel. Mario Götze, niet alleen meer de hoop van de natie als grootste voetbaltalent sinds jaren, maar nu ook held van de natie.

Sebastian Deisler moet hebben gekeken en hebben gejuicht. Toch moet hij ergens, diep in zijn hart, een traantje hebben gelaten. Toen Duitsland in haar vorige finale stond, in 2002, was Deisler aanvankelijk geselecteerd, maar een blessure bracht zijn WK-droom vroegtijdig ten einde. Een inspiratieloos Duitsland, zonder creativiteit, werd met 0-2 verslagen door het Brazilië van Rivaldo, Ronaldinho en vooral Ronaldo. Sebastian Deisler was toen 22 jaar oud, net als Mario Götze nu.

Gigantisch talent

Mario Götze wordt vaak het grootste Duitse talent genoemd sinds… Sebastian Deisler. Deisler debuteerde in 1998 bij Borussia Mönchengladbach en werd al snel ‘Basti Fantasti’ genoemd. Hij bezat een on-Duitse dribbel, een perfecte voorzet en had af en toe geniale inzichten. Zijn coach Friedel Rausch voorspelde dat hij uit zou groeien tot een speler van het kaliber Franz Beckenbauer. BMG degradeerde en Hertha BSC nam Deisler over. Daar begonnen de blessures.

Zijn knie begaf het voor het eerst in 2001 en vervolgens in 2002, vlak voor het WK waarop hij voorbestemd was te schitteren. In drie seizoenen bij Hertha kwam hij slechts tot 56 wedstrijden. Toch was inmiddels de hype rond Deisler tot gigantische proporties gegroeid. Duitsland was op zoek naar creativiteit, een genie, tussen alle saaie Ramelows en Metzelders die ze hadden. In die tijd hadden ze nog niet zo’n overvloed als nu, met Özil, Kroos, Schürrle, Reus en natuurlijk Götze. Alle ogen waren gericht op ‘Supertalent’, zoals Deislers andere bijnaam luidde.

Geen Götze

Bayern München betaalde 20 miljoen voor de nog altijd geblesseerde Deisler in de zomer van 2002. Dit moest dé man zijn voor de toekomst. Maar bij zijn aankomst in München, viel het de clubleiding een beetje tegen. “Deisler kwam naar onze club als een extreem introvert persoon”, aldus Franz Beckenbauer later. Waar Mario Götze zijn haar volgens de laatste mode draagt en altijd een bijdehand glimlachje op z’n smoel heeft, was Deisler een jongen met warrig haar en een onzekere blik in zijn ogen. Niemand wist dat hij toen al depressief was.

De aanhoudende blessures – ook bij Bayern sleepte hij zich van knieprobleem naar knieprobleem – en de gigantische druk van een op hem vertrouwende voetbalnatie op zijn schouders, werden hem te veel. In 2007, na jaren strijd met zijn knie en zijn hoofd, gaf hij het op. 27 nog maar, maar hij was er klaar mee. “Alle lol is verdwenen uit het voetbal. Ik wil deze marteling niet meer”, verklaarde hij. In vijf seizoenen Bayern had hij slechts 62 keer meegespeeld.

Niemand weet hoe hoog Deislers ster had kunnen rijzen zonder de blessures en de psychologische problemen, maar misschien had hij net als zijn oude teamgenoot Miroslav Klose nog mee kunnen doen aan het WK van dit jaar. 34 jaar is niet heel oud. Hoe goed Sebastian Deisler werkelijk had kunnen worden, blijft één van de grote onbeantwoorde vragen van de voetbalhistorie.

Uit de kast

13 juli 2014. De goal van Götze en het keeperswerk van Neuer hebben Die Mannschaft de wereldbeker bezorgd. De Duitsers vieren feest en dan zoomt de camera in op Lukas Podolski en Bastian Schweinsteiger. De twee zoenen elkaar bijna, er zitten slechts een paar centimeters tussen. Met de lippen getuit kijken de twee kameraden, generatiegenoten, elkaar liefdevol een paar seconden lang aan. Een toonbeeld van vriendschap vermengd met euforie, meer niet. Maar men kan het ook zien als een ode aan Thomas Hitzlsperger, hun oude teamgenoot, die dit jaar uit de kast kwam.

In 2010 was Thomas Hitzlsperger nog even kort aanvoerder van het Duitse nationale elftal. In een team vol jong, aanstormend talent en zonder de verbannen Michael Ballack, was Hitzlsperger de meest ervaren speler. Zijn plek werd al snel overgenomen door de jonge talenten, die nou eenmaal beter waren dan hij, en dus hield zijn interlandloopbaan ook op in datzelfde jaar. In de zomer van 2013 stopte hij zelfs helemaal met voetballen, slechts 31 was hij toen. Wat was hier aan de hand?

Het interview

Zoals Rengs boek verklaringen gaf over de problemen van Robert Enke en zoals Deislers afscheid van de voetbalwereld een inkijk gaf in de getroebleerde ziel van een eeuwig talent, was het een interview met Die Zeit dat duidelijk maakte waarom Hitzlsperger zo vroeg was gestopt: hij was homo. Jarenlang had hij de schijn opgehouden, had hij zelfs een vriendin gehad, maar uiteindelijk kwam hij er voor uit.

Zoals Enke’s familie steunbetuigingen uit de hele wereld kreeg, uitte de voetbalwereld haar respect en bewondering voor Hitzlspergers openheid en moed. Hitzlsperger, een uitstekende middenvelder die speelde voor Bayern München, Aston Villa, VfB Stuttgart, Lazio Roma, West Ham United, VfL Wolfsburg en Everton, had misschien nog een plek kunnen hebben in Löws team van het afgelopen WK. 32 is een prima leeftijd. Maar hij vond het mooi geweest en heeft niet meer achterom gekeken.

En zo keek ook Hitzlsperger afgelopen zondag op tv naar het Duitse succes. Zijn oude teamgenoten pakten de allerhoogste prijs en waar Deisler en de nabestaanden van Enke ongetwijfeld even moesten slikken, zal Hitzlsperger met een dikke grijns op zijn gezicht hebben gekeken naar hoe Podolski en Schweinsteiger de overwinning samen vierden. Misschien niet direct bedoeld als steun aan hem – daar zijn Duitsers te nuchter voor – maar wel weer een stapje dichter bij homo-acceptatie in het voetbal.

De verloren ‘WK-winnaars’

Als Enke’s destructieve gedachten getemd hadden kunnen worden, als Deislers knie genezen was en als Hitzlspergers geaardheid meer geaccepteerd zou zijn in de voetbalwereld, had het misschien anders kunnen lopen. Het is de hardheid van de voetbalwereld. Voor elke held is er een schlemiel, voor elke waargemaakte droom is er een uitgekomen nachtmerrie en voor elk WK-succes is er een WK-mislukking.

En er is helemaal niets aan te doen. Het enige dat we kunnen doen is ons herinneren dat Enke, die Manuel Neuer een zware concurrentiestrijd bezorgde, Deisler, die de Duitsers toonde dat ze ook mooie voetballers kunnen voortbrengen en Hitzlsperger, die homo-acceptie in het (Duitse) voetbal vergrootte, elk op hun manier toch een beetje bijgedragen hebben aan het WK-succes.