FC Astana, een Borat-bestrijdend marketinginstrument

Benfica gaat vanavond op bezoek bij FC Astana, één van de rijkste clubs van de Champions League en tegelijkertijd ook één van de slechtste en meest dubieuze. De Portugezen gaan ongetwijfeld makkelijk en dik winnen, en als je weet welk schimmig verhaal er achter FC Astana zit zul je daar vast blij mee zijn.

De stad Astana ligt oostelijker dan Afghanistan, en Kazakhstan grenst behalve aan Rusland aan geen enkel Europees land – net als China en Mongolië. Toch mogen clubs uit Kazakhstan op de één of andere manier meedoen aan de Champions League en dit seizoen is het ze eindelijk gelukt om dat toernooi te bereiken. FC Astana, de voetbalvariant van de wielerploeg Astana, is opgericht door de staat, bestaat puur en alleen als marketinginstrument en heeft een potentieel budget van bijna 70 miljard (!) euro. En oh ja, ze haten Borat.

Dat is allemaal niet zo heel erg, ware het niet dat Kazakhstan praktisch een dictatuur is, waar mensenrechten net zo veel waard zijn als oud Sovjet-geld. Omdat je waarschijnlijk net zo vaak over het land Kazakhstan nadenkt als over Eric Addo, is het eerst tijd om eens even wat meer te weten te komen over dit voormalige Sovjet-land met evenveel landoppervlak als heel West-Europa. En als we het over Kazakhstan hebben, hebben we het eigenlijk vooral over één man.

Het land wordt namelijk sinds 1989 (dat was nog in de Sovjet-tijd) geleid door Nursultan Nazarbayev, die in april van 2015 de presidentsverkiezingen won met 97,7% van de stemmen. Met andere woorden, hij geeft geen fuck om het feit dat jij toch wel doorhebt dat die verkiezingen doorgestoken kaart zijn. Nazarbayev hoeft ook geen enkele fuck te geven, want hoewel zijn land theoretisch gezien een democratie heeft, mag hij een veto uitspreken over élke beslissing die zijn parlement neemt, heeft hij zichzelf gerechtelijke immuniteit en het recht op witwassen gegeven en de grootste politieke partij die niet de zijne is wordt gefinancierd door zijn dochter.

Nazarbayev doet ook weleens wat goed, zoals zich fel tegen Rusland uitspreken toen Oekraïne klappen ontving, maar over het algemeen lijkt hij akelig veel op verzonnen dictators van fictionele Oostblok-staten uit spionnenfilms. Volgens Human Rights Watch ruimt Nazarbayev politieke tegenstanders uit de weg, sluit hij de deuren van media die kritisch op hem zijn, mogen mensen hun religie niet in vrijheid belijden en is marteling aan de orde van de dag in Kazakhstan.

Wat heeft dit allemaal met voetbal te maken? Simpel. FC Astana is namelijk eigendom van Samuryq-Qazyna, en Samuryq-Qazyna is een ‘onafhankelijk’ fonds dat eigendom is van de Omirzaq Shukeev, een stroman van Nazarbayev. Het fonds wordt gefinancierd door allerlei staatsbedrijven en heeft in totaal een budget van bijna 70 miljard euro. Dat enorme budget moet de plaatselijke FC wel delen met andere sportteams, met wielerploeg Astana als de beroemdste, maar toch. Aan geld ligt het niet.

FC Astana is opgericht in 2009 maar met al dat geld achter de club stootte het meteen door naar de top van de Kazakhstaanse liga. De afgelopen twee seizoenen werden ze kampioen. Maar dat is allemaal niet belangrijk, het gaat Nazarbayev er alleen om dat Astana ook in Europa hoge ogen kan gooien. En dat komt vooral door Borat.

In 2006 kwam Nazarbayevs minst favoriete film ooit uit, Borat: Cultural Learnings of America For Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan, waarin een mankini-dragende, belabberd Engels sprekende en Jozef Stalin adorerende idioot Kazakhstan genadeloos belachelijk maakt. Nazarbayev wilde toen zelfs op een officieel staatsbezoek aan de VS verhaal halen bij president Bush.

Sindsdien is Kazakhstan bezig aan een charmeoffensief naar de buitenwereld, zich vooral focussend op sport. Mensen moeten niet denken dat er alleen maar Borats in het land wonen. En, belangrijker nog, de aandacht moet afgeleid worden van de dictatoriale praktijken van Nazarbayev, waar zelfs Vladimir Putin nog een puntje aan kan zuigen.

Vanavond gaan de Kazakken, die met hun bijna oneindige budget het grote Servische talent Nemanja Maksimovic op kunnen stellen, dik verliezen van groepshoofd Benfica. Wij kunnen daar lekker thuis op de bank om giechelen, maar het maakt ze eigenlijk geen bal uit. Glorious Nation of Kazakhstan kan zich namelijk aan de wereld presenteren als een modern, vooruitstrevend land dat investeert in sport en waar echt niemand meer foute snorren draagt.

Dat is allemaal gewoon volgens de regels en niemand kan er iets tegen doen, maar toch is het fout. Want Kazakhstan is niet zo modern en vooruitstrevend op heel veel gebieden. Het is tragisch dat de voetbalsport, net zoals eerder door de Russen via Gazprom, weer gekaapt wordt om het met bloed besmeurde blazoen van een boevenstaat op te schonen. Terwijl niemand ze een strobreed in de weg kan leggen.

Maar als we ons daar met z’n allen bewust van blijven, elke keer als we FC Astana op het scorebord zien staan, kan het briljante, miljarden euro’s kostende plan van Nazarbayev zich weleens keihard tegen hem keren. Dan kan al die aandacht voor in de kleuren van Kazakhstan spelende sportteams er misschien juist voor zorgen dat de misstanden in het land ook meer publiciteit krijgen. En dan zal de Kazakhse dictator uiteindelijk toch een naïeve Borat blijken.