FC Porto toont aan hoe oneerlijk de Champions League is

FC Porto zit al jaren in Pot 1 bij de Champions League-groepsloting, loot makkelijk, komt daardoor ver in het toernooi, wint veel punten en komt het jaar erna weer in Pot 1. Oneerlijk? Vindt de FIFA ook, en dus komen er nieuwe regels. Maar zullen die alle problemen oplossen?

“Tegen een team als Bayern München moet je negentig minuten lang op je best zijn en dat is ons vandaag niet gelukt”, sprak Julen Lopetegui gisteravond. Zijn FC Porto had zojuist met 6-1 klop gekregen van een ontketende Guardiola-brigade en na afloop vroegen Youri Mulder en Bert van Marwijk zich in de NOS-studio af hoe dit team ooit zo ver had kunnen komen. De Portugezen lieten gigantische gaten vallen achterin en vooral in de eerste helft parkeerden ze niet zoals verwacht een bus voor hun strafschopgebied, maar een kermisschiettent op wielen.

Lopetegui had echter nog meer te zeggen, in een poging de eer van zijn ploeg te redden, en daar wordt het echt interessant: “We zijn verdrietig, maar we hebben een goed toernooi gespeeld. Dit was onze enige verliespartij in elf wedstrijden.” FC Porto kon, vóór de uitwedstrijd in München, inderdaad indrukwekkende cijfers overleggen (het had nog maar zes tegengoals hoeven incasseren) en heeft zeker geen onaardige ploeg, maar er valt wel iets af te dingen op de opmerking van Lopetegui.

FC Porto zat namelijk in de groepsfase ingedeeld bij Shakhtar Donetsk, de door oorlog geplaagde kampioen van Oekraïne, Athletic de Bilbao dat zelf ook niet echt leek te begrijpen hoe het de Champions League had weten te bereiken, en BATE Borisov, dat bestaat uit elf Wit-Russen die vooral uitblinken in heel hard hun best doen. Porto werd met gemak eerste in de groep, met veertien punten, Shakhtar was met negen punten tweede. In de volgende ronde speelden de Portugezen tegen FC Basel, de club met de laagste begroting van alle overgebleven teams.

Na een knappe 3-1 winst op Bayern thuis, waarin de Duitsers onder hun niveau presteerden en een paar belangrijke spelers misten, was de slachtpartij van gisteravond eigenlijk geen grote verrassing. Porto was inderdaad ver gekomen en had nog niet verloren, maar had daarbij wel telkens ontzettend gemazzeld bij de loting.

Gunstig loten

Helaas wordt mazzel in het huidige lotingssysteem beloond. Ieder jaar stelt de UEFA vier potten samen, met in Pot 1 de sterkste teams en in Pot 4 de zwakste, waaruit de Champions League-groepen worden geloot. In elke groep zitten vier teams, elk uit één pot. De potten worden ingedeeld op basis van de coëfficiëntenranglijst van de UEFA, waarin het team met de beste Europese resultaten in de laatste vijf jaar bovenaan staat. Wie goed presteert krijgt veel punten op die lijst, komt in een hoge Pot en loot zo relatief makkelijke tegenstanders. Dat lijkt eerlijk.

Maar als we kijken naar FC Porto zien we dat het niet altijd zo eerlijk is. Vijf jaar geleden, in het seizoen 2009/2010, zat Porto nog in Pot 2, maar lootte het naast Chelsea twee makkelijke tegenstanders: Atlético Madrid (toen nog een slapende reus) en APOEL Nicosia. De Portugezen werden met negen punten voorsprong op Atlético tweede in de groep. In de volgende ronde werden ze uitgeschakeld door Arsenal, maar ze hadden toch wat puntjes gesprokkeld door de groepsfase te overleven.

Het seizoen erna deed Porto niet mee aan de Champions League, maar won het glansrijk de Europa League. Een prachtig team met Radamel Falcao, Hulk en James Rodríguez versloeg de landgenoten van SC Braga in de finale, een prestatie waar helemaal niets op af te dingen valt. De club scoorde een flink aantal punten op de coëfficiëntenranglijst en kwam het jaar erop bij terugkeer in de Champions League in Pot 1 terecht. Toen braken de goede jaren aan.

In 2011/2012 werd Porto net aan derde in een poel met APOEL Nicosia, Zenit Sint-Petersburg en Shakhtar Donetsk, het jaar erop werd het vlak onder Paris Saint-Germain tweede voor Dinamo Kiev en Dinamo Zagreb en werd het in de achtste finales verslagen door Málaga. Vorig seizoen werd Porto weer derde, in een toch ook haalbare groep met Atlético Madrid (toen een ontwaakte reus), weer Zenit en Austria Wien.

Als we dan eens kijken in wat voor poules Ajax de laatste jaren heeft gezeten zie je een wereld van verschil. Ajax zat telkens in Pot 3 en kon ook met geen mogelijkheid punten scoren om hogerop te komen, omdat het elk jaar in zo’n beetje de zwaarst mogelijke groep terechtkwam. Terwijl Porto lachend punten pakte met gunstige lotingen zag Ajax de achterstand alleen maar groter worden zodra die kale alle balletjes uit zijn vissenkom gegrabbeld had.

Het huidige systeem houdt de kleine clubjes klein en de grote clubs groot, bovendien houdt het rekening met resultaten van vijf jaar geleden – een eeuwigheid geleden in de voetballerij. Vijf jaar geleden won Internazionale (!) nog de Champions League. Door dit systeem kwamen nieuwe rijken als Manchester City en Paris Saint-Germain de laatste jaren telkens in lage potten terecht, omdat ze een paar jaar terug nog niet Europees speelden. Het principe van ‘de besten niet tegen de besten laten spelen’ wordt daarmee ondermijnd.

Een nieuw systeem

De UEFA wil aan dat laatste een einde maken. Vanaf volgend seizoen gaat alles hoogstwaarschijnlijk anders. Dan zullen voortaan de acht plekken in Pot 1 vergeven worden aan de kampioenen van de acht sterkste landen. Als de Champions League-winnaar van het jaar daarvoor niet bij die kampioenen hoort, neemt die club de plek in van de kampioen uit competitie nummer acht. Ook daar heeft de UEFA een coëfficiëntenranglijst voor, waarop Nederland uiteraard net aan negende staat.

Met dit nieuwe systeem had de lage potindeling van Manchester City en Paris Saint-Germain voorkomen kunnen worden, en had de bizarre poule uit 2012/2013, met Ajax, Real Madrid, Manchester City en Borussia Dortmund – allemaal kampioen van hun land – ook nooit geloot kunnen worden.

Toch zal het gat tussen FC Porto en Ajax (of Benfica en PSV, Sporting Lissabon en Feyenoord) alleen maar groter worden met deze nieuwe regel. Portugal staat namelijk vijfde op de landenranglijst, waardoor de Portugese kampioen vanaf nu dus altijd in Pot 1 terechtkomt, in plaats van alleen als het een keer beter presteert dan topclubs die geen kampioen zijn geworden in Engeland, Spanje, Duitsland of Italië. Dit geldt ook voor nummer zeven Rusland en nummer acht Oekraïne.

Op deze manier zullen de kampioenen uit die landen de komende jaren gunstig loten, terwijl onze kampioen waarschijnlijk weer steeds in Pot 3 terechtkomt. PSV pakte de laatste jaren niet veel punten in Europa en staat dertigste op de coëfficiëntenranglijst. Kijkend naar de huidige standen in de Europese topcompetities staan Arsenal, Manchester United, Manchester City, Real Madrid, Atlético Madrid, Valencia, Bayer Leverkusen en Olympique Lyon allemaal boven PSV, net als FC Porto (tweede achter Benfica in de competitie), Shakhtar Donetsk, Olympiakos en FC Basel.

Omdat de landenranglijst gebaseerd is op de bij elkaar opgetelde prestaties van clubs uit één land, zal de Eredivisie steeds verder achterop raken bij Portugal, Rusland en Oekraïne, wiens kampioenen telkens veel gunstiger gaan loten dan die van ons. Hierdoor zullen zij dus waarschijnlijk ook verder komen, meer punten halen en een grotere voorsprong op Nederland krijgen. Als ‘we’ in de komende jaren de achterstand van een kleine drieduizend punten (wat echt veel is) op Oekraïne niet inhalen, is de kans groot dat we uiteindelijk definitief afhaken. Dan zijn we niet alleen meer financieel in het nadeel, maar ook nog wat betreft loting.

FC Porto heeft de laatste jaren aangetoond hoe oneerlijk het pottensysteem in elkaar zit en hoe het eraan bijdraagt dat kleinere clubs heel moeilijk op kunnen klimmen op de coëfficiëntenranglijst. Toch mogen we in onze handjes knijpen, want de komende jaren zullen de verhoudingen vermoedelijk alleen maar schever en schever getrokken gaan worden. Gelukkig hebben we de Europa League nog.

Foto bovenaan: vecernji.hr.