Het Rome-verslag van Mark Lievisse Adriaanse, genuanceerd

Gister publiceerde Feyenoord-supporter en freelance journalist Mark Lievisse Adriaanse zijn verslag van de gebeurtenissen in Rome van afgelopen donderdag. Hij roept meermalen op tot nuance in de verslaggeving, die in zijn ogen bij de meeste kranten en websites ontbreekt. Wij proberen dit nu te nuanceren.

In zijn verslag op zijn eigen blog Leven met Feyenoord doet Mark Lievisse Adriaanse, die donderdag aanwezig was in Rome, terecht een oproep tot nuance. Volgens hem wordt er te snel geoordeeld over de aanwezige Feyenoord-supporters en worden ze allemaal over één kam geschoren. Kranten en websites buitelden na het beschadigen van een eeuwenoude fontein gemaakt door Gian Lorenzo Bernini, één van de grootste kunstenaars ooit, over elkaar om de supporters te veroordelen.

Opmerkingen als “in Rome hebben ze zat monumenten” van Ron Smit, voorzitter van de supportersvereniging van Feyenoord, hielpen niet bepaald mee. Na ‘incidenten’ in Bremen (1994), Düsseldorf (1996), Leverkusen (1999), Basel (2004) en Nancy (2006) hebben de Rotterdammers de schijn sowieso al behoorlijk tegen. Dit betekent natuurlijk niet dat elke Feyenoord-supporter een doorgesnoven holbewoner is met als levensmissie monumenten in andere steden dan Rotterdam kort en klein te slaan. Dit wil Lievisse Adriaanse nuanceren, het is inderdaad tijd dat dit gebeurt.

Toch mist in zijn eigen stuk op een aantal punten ook nuance. Het begint met de opsomming van wat de gemeente van Rome allemaal onhandig aangepakt heeft. Ten eerste waren er op het plein bij de Spaanse Trappen geen prullenbakken, waardoor het een zooitje werd. Uit zijn stuk:

Hoewel de schuld van het ontbreken van prullenbakken op het conto van de Romeinen komt (het plein is bij veel Europese wedstrijden verzamelpunt van de tegenstander, daar kan je je dus op voorbereiden) was het massale kapot gooien van flessen onnodig.

Massaal flessen drank kapot gooien op een wereldberoemde toeristische attractie geliefd door miljoenen mensen over heel de wereld is “onnodig”, meer niet. Het plaatsen van prullenbakken was wellicht een slimme zet geweest, maar gebeurt nooit als er andere clubs op bezoek komen, dus waarom moet het nu bij Feyenoord-supporters wel een probleem zijn? Verder had de gemeente moeten zorgen voor toiletten:

Ook opmerkelijk was het ontbreken van toiletten. Restauranthouders in de omgeving van het plein weigerden massaal Feyenoorders op hun wc’s, met als gevolg dat een zijsteeg van het plein al snel veranderde in een zee van zeik. Ook hier vraag ik me af: waarom zo’n slechte voorbereiding van Romeinse zijde?

Dat restauranthouders niet-betalende klanten geen gebruik lieten maken van toiletten is begrijpelijk. Dat de gemeente van Rome dan geen dixies neerzet op – nogmaals – een wereldberoemde toeristische attractie is toch ook niet zo vreemd? En dat weldenkende, volwassen mensen er dan vervolgens voor kiezen om ergens in een steegje met z’n allen hun behoefte te doen is niet meer dan een “gevolg”? Hier eindigt het falen van de Romeinse gemeente echter nog niet, ook de algehele drooglegging was een fout:

De drooglegging die op woensdagavond werd afgekondigd werkte contraproductief: bij alle supermarkten en kleine mini-markten waren vooral grote flessen te koop, die kapot gegooid werden.

Het beeld dat hier geschetst wordt van Feyenoord-supporters is dat van een groep mensen die als er twee basisbehoeften (toiletteren en bier kopen) niet vervuld kunnen worden overgaan tot een soort wezenloze zombie-modus waarin wildplassen en flessen drank kapot gooien (al was dat wel een beetje onnodig) logische reacties zijn. Het lijkt wel of zij daar zelf helemaal niets aan kunnen doen, ze werden immers ‘gedwongen’ door de gemeente van Rome. Feyenoord-supporters hebben een gespreid bedje nodig, anders gaat het mis:

Toiletten ontbraken, prullenbakken ook. Had van het plein een soort fanzone gemaakt met biertenten met plastic glazen, dixies en grote afvalbakken. Zulke fanzones zijn niet ongebruikelijk bij Europese wedstrijden en in sommige landen zelfs heel normaal.

De boodschap lijkt hier te zijn: als gemeente moet je een paar duizend euro uittrekken om een fanzone voor ons te maken, anders breken we je stad af. Lievisse Adriaanse distantieert zich hier zelf herhaaldelijk van, maar lijkt zijn medesupporters het niet kwalijk te nemen dat zij dat zelf niet doen.

De “kleine beschadigingen” aan Bernini’s fontein zorgden er “misschien” voor dat de ME overdreven reageerde en veel te fel tekeer ging tegen de groep supporters. De ME deed volgens Lievisse Adriaanse een aantal dingen fout: ze liepen te snel op de Feyenoord-supporters af, sloegen er te snel op los en maakten geen onderscheid tussen raddraaiers en omstanders. Lievisse Adriaanse verwacht hier dus dat de Romeinse ME’ers in staat zijn afgewogen te handelen, kalm te blijven, niet meteen geweld te gebruiken en niet over één kam te scheren. Terecht.

Maar waarom verwacht hij dan zo weinig van zijn medesupporters? Waarom moeten zij niet eerst tot tien tellen voor ze flessen teruggooien (waardoor de ME – wat verrassend! – sneller op ze af begon te lopen), vuurwerk afsteken, stegen onderpissen, flessen kapotgooien en eeuwenoude monumenten beschadigen? Waarom moeten zij niet kalm blijven en logisch nadenken?

In het vervolg van het stuk gaat het over hoe de ME met harde hand het plein schoonveegt, supporters richting bussen jaagt en ze daar hardhandig in slaat en hoe verschillende supporters met ambulances afgevoerd moeten worden. Lievisse Adriaanse ontvangt ook een paar klappen en loopt naar wat later blijkt een hersenschudding op. Logisch dat hij hierover verontwaardigd is, zelf had hij niets misdaan en als de ME hem toch niet arresteert, waarom moet hij dan wel geslagen worden? Het beeld van een overdreven gewelddadig optreden van de ME is duidelijk, en dit is inderdaad afkeurenswaardig.

Helaas keurt hij het optreden van zijn medesupporters niet zo sterk af. Hij noemt de beschadigingen aan de fontein wel “schandalig” en “verwerpelijk”, maar komt vervolgens met deze zin:

Kleine rellen had ik ook wel verwacht; als er zevenduizend Feyenoorders naar een stad reizen, zitten er altijd wel vervelia’s bij. Er wordt gedronken, mensen worden losbandiger.

Hij had kleine rellen wel verwacht. Opvallend is ook de machteloosheid die hij schetst bij de Feyenoord-supporters. Er wordt gedronken, mensen worden losbandiger. Blijkbaar is dat nou eenmaal een natuurwet als er zevenduizend Feyenoorders samenkomen. Ondanks een drooglegging overkomt het ze dat ze drinken en overkomt het ze dat ze losbandiger worden. Hier lijken ze zelf geen enkele invloed op uit te kunnen oefenen, ze lijken zelf niet na te kunnen denken. Dat er dan kleine rellen ontstaan lijken we als samenleving volgens Lievisse Adriaanse dan maar te moeten accepteren? Of erger nog, wij als samenleving, en niet de heren Feyenoord-fans zelf, lijken dan de verantwoordelijkheid te hebben om er geld en voorzieningen in te steken zodat het allemaal niet uit de hand loopt?

Lievisse Adriaanse ziet een zilveren randje omdat het allemaal ook nog veel erger had kunnen aflopen. Hij wijst erop dat de beschadigingen nog wel meevielen en dat winkels nog steeds intact zijn. Mogen we dan dus niet klagen met zijn allen?

Concluderend, ik baal van berichten van de laatste dagen. Hoewel er zeker misdragingen zijn geweest, was de sfeer op het plein lange tijd goed. Er zijn geen eeuwenoude gebouwen gesloopt, geen winkelpui lag in puin.

Nee, dat de boel escaleerde lag niet aan de brave Feyenoord-supporters, maar aan de niet nadenkende Romeinse ME:

Pas nadat de ME een linie trok en vooruit liep kantelde de sfeer en werd een deel van de supporters agressief.

Ja, onder de Feyenoorders was de sfeer vóór de politiecharge ongetwijfeld heel goed. Lekker flessen kapot gooien en fonteinen vernielen en niemand die er wat van zegt. Hoe zou de sfeer geweest zijn onder de restauranthouders rond het plein, de toeristen, de voorbijgangers? Hadden die het ook zo goed naar hun zin? Ook zien we weer de willoosheid van een deel van de Feyenoord supporters: ze werden agressief, wat natuurlijk best begrijpelijk is als iemand je probeert te verwijderen van de plaats waar je strafbare feiten staat te plegen.

Als het optreden van de Romeinse gemeente en de ME inderdaad zo onbeholpen waren, waarom is het dan niet iedere Europese midweek raak in Rome? Waarom wordt er dan niet om de zoveel weken een fontein van Bernini beschadigd? Supportersgroepen uit heel Europa kunnen zich in de Italiaanse hoofdstad wel netjes gedragen, maar Feyenoorders niet, is het dan vreemd dat niemand de verantwoordelijkheid bij gemeente en politie legt?

Het betoog van Lievisse Adriaanse is een sympathieke poging tot nuance en het moet gezegd dat hij het gedrag van zijn medesupporters hier en daar wel afkeurt. Verder is het begrijpelijk dat als je zonder aanwijsbare reden een hersenschudding wordt geslagen door iemand die eigenlijk de veiligheid van iedereen in Rome zou moeten waarborgen, je niet blij bent met de gang van zaken. En ja, natuurlijk overdrijven de kranten, maken ze stemming en scheren ze de aanwezige Feyenoord-supporters over één kam. Met zijn conclusie ben ik het volledig eens:

Het hele verhaal vertellen is niet zo moeilijk, kranten, tv-programma’s, politici en analisten, en wel zo eerlijk tegenover de duizenden supporters die zich in en buiten het stadion als prima uithangbord voor de club, stad en sport in het algemeen gedroegen.

Het is alleen zo jammer dat hij zelf dat hele verhaal ook niet vertelt en excuses heeft voor het wangedrag van zijn medesupporters: ze zijn nou eenmaal zo, en je moet hun agressie niet uitlokken. Het lijkt bijna alsof hij zegt dat als gemeenten niet zorgen voor goede voorzieningen voor de Feyenoord-fans, escalatie logisch en zelfs een beetje gerechtvaardigd is. Zo houdt hij de hand boven het hoofd van zijn minder welbespraakte, intelligente en algemeen ontwikkelde medesupporter en praat hij misdragingen deels goed.

Het effect van het als normaal beschouwen van hooliganisme is juist dat het negatieve beeld dat onder de massa bestaat van fanatieke voetbalsupporters niet snel zal veranderen, en groepen mensen inderdaad gestereotypeerd worden. Op die manier zullen de supporters die wel tot tien kunnen tellen en zich gedragen, zoals Mark Lievisse Adriaanse, altijd medeverantwoordelijk gehouden blijven worden voor de acties van hun medesupporters. Zolang de overgrote meerderheid die wel gewoon normaal doet een oogje dichtknijpt voor de ondoordachte acties van een kleine groep, zal het beeld in de media van die overgrote meerderheid niet snel veranderen. En die meerderheid moet de verantwoordelijkheid daarvoor niet bij een ander leggen.

Foto bovenaan: timeslive.co.za.